O tempora, o mores

Ο γάμος με αρπαγή, η οποία είχε μάλλον συμβολική μορφή, ίσχυε για τους απλούς Σπαρτιάτες, για όσους τουλάχιστον ήταν μικρότεροι από τριάντα ετών και ζούσαν μαζί με τους συνομηλίκους τους στους στρατιωτικούς καταυλισμούς. Δυστυχώς, στην περιγραφή του σπαρτιατικού γάμου από τον Πλούταρχο (Λυκούργος, 15.4-9) δεν γίνεται λόγος για τον τρόπο ή τον τόπο από τον οποίο άρπαζαν τη νύφη (από το πατρικό της σπίτι ή από αλλου;). Στην αρχή, για μερικά χρόνια, ο γάμος αυτός φαίνεται ότι παρέμενε κρυφός, γεγονός το οποίο υποδηλώνει σε έργο του και ο Ξενοφώντας (Λακεδαιμονίων Πολιτεία, 1.5). Έτσι, πρέπει να υποθέσουμε ότι η νύφη μεταφερόταν κρυφά στο σπίτι του γαμπρού. Εκεί υποβαλλόταν σε μία τελετουργία τραβεστισμού, κατά την οποία, δηλαδή, μεταμφιεζόταν σε άνδρα. Μία γυναίκα, που ονομαζόταν νυμφεύτρια, παραλάμβανε την αρπαγμένη κοπέλα και την κούρευε γουλί. Ύστερα της έδινε αντρικά ρούχα και παπούτσια και την έβαζε να πλαγιάσει μόνη στο σκοτάδι πάνω σε ένα αχυρόστρωμα. Στο σημείο αυτό ερχόταν να τη βρει νηφάλιος ο γαμπρός, ο οποίος είχε πρωτα δειπνήσει στα κοινά συσσίτια του καταυλισμού. Της έλυνε τη ζώνη και παίρνοντάς τη στα χέρια του την έφερνε στο κρεβάτι. Έμενε μαζί της λίγη ώρα και ύστερα αναχωρούσε μέσα στη νύχτα, για να πάει να κοιμηθεί με τους συντρόφους του. Την επόμενη μέρα την περνούσε με τους συνομηλίκους του και ξεκουραζόταν, ενώ στη γυναίκα του πήγαινε κρυφά και με διακριτικότητα, ώστε να σμίγουν την κατάλληλη ώρα, χωρίς να τους παίρνουν είδηση. Η ίδια η γυναίκα του διευκόλυνε την κατάσταση με διάφορα τεχνάσματα. Αυτό συνέβαινε ασφαλώς επειδή δεν επιτρεπόταν να ζήσουν μαζί η ννύφη και ο γαμπρός, όπως στην Αθήνα, παρά μόνο όταν ο σύζυγος γινόταν τριάντα ετών. Το αποτέλεσμα ήταν να γεννιούνται συχνά αρκετά παιδιά πριν από τη στιγμή που ο σύζυγος μπορούσε να δει τη γυναίκα του με το φως της ημέρας (Πλούταρχος, Λυκούργος, 15.9).

Η κοπή των μαλλιών της νύφης σηματοδοτούσε την αρχή της μεταμόρφωσής της από παρθένο σε νόμιμη σύζυγο. Ποτέ πια ξανά δεν επιτρεπόταν να αφήσει τα μαλλιά της μακριά. Η παράδοξη αμφίεσή της με ανδρικά ρούχα έχει ερμηνευθεί ως έθιμο αποτροπαϊκό (=που απομακρύνει τα δαιμονικά στοιχεία). Μία εύστοχη ψυχολογική ερμηνεία και των δύο πιο πάνω εθίμων είναι ότι η ανδρική εμφάνιση της νύφης αποσκοπούσε στο να διευκολύνει τη μετάβαση του γαμπρού από αποκλειστικά ανδρική και ομοφυλοφιλική αγωγή του στην ετεροφυλική έγγαμη ζωή. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρώτη γαμήλια νύχτα δεν είχε καμία πολυτέλεια και κανένα πανηγυρισμό. Έμοιαζε μάλλον με κρυφή ένωση γυναικών και ανδρών οι οποίοι την ημέρα ασχολούνται με πολεμικές επιχειρήσεις.

Α. Πετροπούλου, <<Οικογενειακοί Θεσμοί>>, στο Δημόσιος και ιδιωτικός βίος στην αρχαία Ελλάδα, (Πάτρα 2000), σ. 302